Neidio i'r prif gynnwy

Astudiaeth Achos: Cerddoriaeth, y Menopos a Theimlo fel Chi eich Hun Eto

Yn union fel mae drama ddiweddar y BBC ' The Riot Women' yn taflu goleuni ar fenywod hŷn sy'n adennill eu pŵer, mae The NaNaz yn ymgorffori'r un ysbryd gwrthryfelgar mewn bywyd go iawn, gan sianelu cynddaredd, hiwmor ac undod i'w cerddoriaeth sy'n herio stereoteipiau. Nid wedi’u hysbrydoli yn unig gan y mudiad y mae’r menywod hyn; nhw yw  Riot Women Casnewydd. Maent yn dyst nad yw creadigrwydd, hyder a herfeiddiad yn pylu gydag oedran - maen nhw'n mynd yn fwy swnllyd.

Dyma The NaNaz, band o Gymru sydd wedi’u hysbrydoli gan gerddoriaeth pync a ffurfiwyd drwy gyfres o weithdai cerddoriaeth pync creadigol wedi’u hariannu ar gyfer menywod hŷn. Esblygodd yr hyn a ddechreuodd fel sesiynau cerddoriaeth anffurfiol yn gydweithfa sy'n cynnig cyfleoedd perfformio, cefnogaeth gan gymheiriaid, ac ymdeimlad newydd o bwrpas i'w aelodau. Mae'r prosiect yn dangos sut y gall cerddoriaeth fynd i'r afael â thangynrychiolaeth, ynysu cymdeithasol, lles a hyder ymhlith menywod hŷn sy'n mynd trwy'r menopos.

Dechreuodd y prosiect fel Nana Punk, trwy gyfres fer o gigs a gweithdai a gynlluniwyd er mwyn dod â menywod hŷn at ei gilydd trwy gerddoriaeth. Datblygwyd y fenter gan Jude Price ynghyd ag Efa Tomos a Chanolfan Mileniwm Cymru. Roeddent wedi sylweddoli bod bwlch pendant o ran cynrychiolaeth a chyfranogiad menywod hŷn. https://www.bbc.co.uk/programmes/p0kt5y82

Gyda chyllid gan Ganolfan Mileniwm Cymru a'r Loteri Genedlaethol, cynhaliodd y tîm weithdai am ddim ar brynhawn dydd Sul yng Nghasnewydd a Chaerdydd. Cynhaliwyd y sesiynau mewn lleoliadau cymunedol gan gynnwys The Cab (gofod cymunedol) yng Nghasnewydd .

Daeth Nana Punk yn The NaNaz yn dilyn newid i’r rhaglen ym mis Mawrth 2025.

Mae Nana Punk a The Nanaz wedi cael cefnogaeth Cassie Fox, y grym y tu ôl i Loud Women , CIC cerddoriaeth ffeministaidd croestoriadol rhyngwladol, a sefydlwyd yn 2015. Perfformiodd Nana Punk mewn gig Loud Women ym mis Rhagfyr 2024 a bydd y NaNaz yn chwarae mewn 2 ddigwyddiad Loud Women arall eleni. Hyrwyddwyd Nana Punk, yn bennaf drwy Facebook a’r cyfryngau cymdeithasol, gyda galwad syml yn gwahodd menywod i fynychu, dim ots faint o brofiad cerddorol oedd ganddynt, a nhw yw’r unig fand o Gymru sy’n rhan o Loud Women.

Fe siaradom ag aelodau The NaNaz i gael clywed am eu profiad bywyd o sut beth yw mynd trwy'r menopos a pham mae cerddoriaeth wedi eu helpu i ddod trwy’r rhan hon o'u taith.

Menopos a Thangynrychiolaeth

Mae llawer o fenywod sy'n cyrraedd canol oed yn profi newidiadau corfforol, emosiynol a gwybyddol sylweddol yn ystod y perimenopos a'r menopos. Disgrifiodd aelodau The NaNaz eu symptomau menopos:

  • Niwl yr ymennydd a phroblemau cof
  • Llai o allu i ganolbwyntio a llai o hyder
  • Newidiadau mewn hwyliau a gorbryder
  • Teimlo’n anweledig, nad oes neb yn eu clywed neu’n teimlo “past it”
  • Diffyg iaith neu ddealltwriaeth o'r hyn oedd yn digwydd iddyn nhw

Dywedodd sawl menyw nad oeddent yn sylweddoli bod eu symptomau’n gysylltiedig â’r menopos i ddechrau, gan gredu yn hytrach eu bod yn “ mynd yn wallgof” neu’n methu fel person. Gwnaed y diffyg dealltwriaeth hwn yn waeth gan gyfrifoldebau gofalu, profedigaeth, afiechyd mewn partneriaid neu rieni, a blynyddoedd o flaenoriaethu eraill drostynt eu hunain.

Pam Ymunon nhw â The NaNaz

Ffurfiwyd The NaNaz mewn gweithdai cerddoriaeth hygyrch a rhad ac am ddim a hysbysebwyd ar y cyfryngau cymdeithasol. Ymunodd llawer o fenywod ar bwynt pan oeddynt wedi gorflino yn emosiynol neu’n gorfforol.

Roedd y prif bethau â roddodd gymhelliant iddynt yn cynnwys:

  • Teimlo'n ynysig neu wedi diflasu gartref
  • Awydd i ailgysylltu â chreadigrwydd
  • Eisiau “ rhywbeth a oedd ar fy nghyfer i yn unig”
  • Angen rhyddhad o rolau gofalu am anwyliaid
  • Chwilio am bwrpas yn ystod cyfnod o drawsnewid mewn bywyd

I sawl person a gymerodd ran, roedd y menopos yn cyd-daro â phlant yn gadael cartref, gofalu am rieni sy'n heneiddio, neu reoli salwch difrifol mewn partneriaid, ac roedd hyn yn dwysáu teimladau o golled a dryswch.

“Trwy gydol fy mywyd roeddwn i wedi gofalu am bawb arall. Dyma oedd y peth cyntaf i mi ei wneud er fy mwyn i fy hun yn unig.”

Sut yr Helpodd Cerddoriaeth Drwy'r Menopos

Roedd dysgu caneuon, chwarae offerynnau a chanu ar yr un pryd yn golygu gweithgarwch gwybyddol sylweddol. Sylwodd y cyfranogwyr welliannau o ran:

  • Ffocws a chanolbwyntio
  • Cof a miniogrwydd meddyliol
  • Hyder yn eu gallu gwybyddol

Myfyriodd yr aelodau gan nodi bod deall effaith niwrolegol cerddoriaeth wedi eu helpu i ailfframio niwl ymennydd sy'n gysylltiedig â'r menopos, nid fel dirywiad, ond fel cyfnod lle mae angen ysgogiad a llwybrau newydd ar yr ymennydd.

“ Mae chwarae offeryn a chanu ar yr un pryd yn ymarfer corff gwych i’ch ymennydd.”

Mae un o aelodau’r band, Claire, wedi ysgrifennu cân i The NaNaz am y Menopos, meddai, “I mi, mae’r newidiadau corfforol y mae’r perimenopos yn eu hachosi yn anodd ond gall yr hyn sy’n digwydd i’ch iechyd meddwl o ran lefelau gorbryder, iselder, newidiadau mewn hwyliau a phroblemau gwybyddol a’r effeithiau sy’n dilyn o ran hyder a rhagolygon eich llethu.”

Rheoleiddio Emosiynol a Chymorth i'r System Nerfol

Cefndir proffesiynol sawl aelod oedd iechyd, therapi neu ymarfer creadigol ac roeddent yn cydnabod rôl cerddoriaeth wrth reoleiddio'r system nerfol.

Helpodd creu cerddoriaeth:

  • Lleihau gorbryder a theimlo wedi llethu
  • Rhyddhau straen ac emosiwn sydd wedi'u storio
  • Gwella hwyliau a gwydnwch

I fenywod sy'n profi newidiadau hormonaidd, straen gofalu a thrawma, daeth ymarferion yn ffurf ddibynadwy o reoleiddio emosiynol.

Hunaniaeth a Hyder

Disgrifiwyd y menopos fel cyfnod o newid hunaniaeth dwys:

  • “ Pwy ydw i nawr?”
  • Colli rolau blaenorol
  • Ymdeimlad eich bod yn llai gwerthfawr

Roedd dod yn rhan o fand yn gwrthbwyso'r naratif hwn. Nid oedd yr aelodau'n gleifion, yn ofalwyr nac yn famau yn y gofod hwnnw, roedden nhw'n gerddorion.

“ Mae’r menopos yn gwneud i chi gwestiynu popeth. Roedd bod yn y band yn fy atgoffa bod gen i rywbeth i'w ddweud o hyd.”

Ailadeiladodd perfformiad byw, er mor frawychus, hunan-gred a balchder, yn enwedig i fenywod a oedd yn teimlo'n anweledig neu fenywod a oedd yn teimlo eu bod yn cael eu diystyru mewn man arall.

Cysylltiad Cymdeithasol a Chyd-brofiadau

Un budd hollbwysig oedd bod gyda menywod eraill yn ystod yr un cyfnod mewn bywyd. Siaradodd yr aelodau’n agored am y menopos, iechyd, heneiddio a gofalu, yn aml am y tro cyntaf.

Darparodd y band:

  • Gefnogaeth gan gymheiriaid heb farnu
  • Normaleiddio symptomau'r menopos
  • Chwerthin, undod a gonestrwydd

Yn wahanol i leoliadau iechyd ffurfiol, daeth sgyrsiau i'r amlwg yn organig, gan leihau cywilydd ac unigedd.

Effaith Ehangach

Mae'r profiad wedi arwain cyfranogwyr i:

  • Ddeall y menopos a newid hormonaidd yn well
  • Eirioli dros ymwybyddiaeth o iechyd menywod
  • Ymgymryd â heriau newydd yn hwyrach mewn bywyd
  • Ail-lunio “heneiddio” fel cyfnod o dwf yn hytrach na dirywiad

Disgrifiodd sawl aelod The NaNaz fel cefnogaeth iechyd ataliol, sy’n eu helpu i gynnal lles meddyliol, ymgysylltiad corfforol a chysylltiad cymdeithasol yn ystod y menopos a thu hwnt.

Crynodeb

Mae The NaNaz yn dangos sut y gall prosiectau creadigol cymunedol gefnogi menywod yn anfwriadol ond mewn modd pwerus trwy'r menopos. Drwy gynnig cyfleoedd hygyrch, llawn llawennydd i greu cerddoriaeth, roedd y prosiect yn mynd i'r afael â llawer o'r heriau sy'n gysylltiedig â'r cyfnod hwn mewn bywyd.

Mae'r astudiaeth achos yn tynnu sylw at bwysigrwydd:

  • Mannau creadigol i fenywod hŷn
  • Cymorth menopos anghlinigol
  • Celfyddydau fel adnodd lles, hyder a hunaniaeth

I'r menywod sy'n cymryd rhan, nid band yn unig yw The NaNaz, mae'n hanfod yn ystod un o drawsnewidiadau mwyaf cymhleth eu bywydau.

Cadwch lygad am The NaNaz a fydd yn ymddangos mewn rhaglen ddogfen y BBC ar 'The Real Riot Women', a fydd yn cael ei darlledu yn nes ymlaen eleni. 

Gwybodaeth Ychwanegol:

I gael gwybod mwy am The NaNaz, ewch i: The Nanaz - YouTube neu Y Nanaz (@thenanazband) • Lluniau a fideos Instagram