Brechiadau MMR ac MMRV

Y frechlyn MMR yw'r ffordd fwyaf diogel a mwyaf effeithiol o helpu i amddiffyn rhag y frech goch, clwy'r pennau a rwbela (a elwir hefyd yn frech goch yr Almaen). Ers iddo gael ei gyflwyno ym 1988, mae'r clefydau hyn wedi dod yn brin yn y DU. Ond weithiau mae achosion yn digwydd (yn enwedig achosion o'r frech goch), pan nad yw digon o bobl yn cael eu brechu.

Mae'r frech goch, clwy'r pennau a rwbela yn glefydau sy'n lledaenu'n hawdd rhwng pobl nad ydynt wedi cael y brechlyn. Mae'r clefydau hyn fel arfer yn ysgafn, ond weithiau gallant achosi problemau difrifol, gan gynnwys:

llid yr ymennydd (dolen allanol) (haint yr haen amddiffynnol o amgylch yr ymennydd)
enseffalitis (chwydd yn yr ymennydd), a
colli clyw.

Er bod plant yn cael cynnig brechiadau arferol yn erbyn y Frech Goch, gall oedolion nad ydynt wedi cael eu brechu hefyd fod mewn perygl o ddal y Frech Goch.

Brechlyn MMRV

Mae MMRV wedi cael ei ddefnyddio ers blynyddoedd lawer mewn gwledydd eraill fel yr Unol Daleithiau, Awstralia, Canada, Seland Newydd. Mewn gwledydd eraill, arweiniodd rhoi'r brechlyn MMRV at ostyngiad yn nifer yr achosion o frech yr ieir mewn plant.

Ers cyflwyno'r rhaglen frechu brech yr ieir ym 1995, mae brechiadau brech yr ieir yn yr Unol Daleithiau wedi lleihau achosion 97%

ProQuad® a Priorix-Tetra® yw enw'r brechlynnau MMRV a roddir yn y DU.

Mae dau opsiwn ar gyfer amddiffyn:

Y brechlyn rhag y frech goch, clwy'r pennau, rwbela a brechlyn yr ieir (MMRV), neu
Y brechlyn rhag y frech goch, clwy'r pennau a rwbela (MMR)

Beth mae brechlynnau MMRV ac MMR yn helpu i amddiffyn rhag?

Mae'r brechlyn MMRV yn helpu i amddiffyn rhag:	Mae'r brechlyn MMR yn helpu i amddiffyn rhag:
Y frech goch	Y frech goch
Clwy'r pennau	Clwy'r pennau
Rwbela	Rwbela
Brech yr ieir (varicella)

Cyflwyniad i MMRV

O 1 Ionawr 2026 ymlaen, cyflwynodd Cymru'r brechlyn brech yr ieir i'r amserlen imiwneiddio plentyndod arferol.

I'r rhan fwyaf o blant, mae brech yr ieir yn salwch ysgafn sy'n gwella ar ei ben ei hun, ond i rai, gall fod yn ddifrifol iawn. Mae'r risg o salwch difrifol o frech yr ieir yn llawer uwch nag yr oedd pobl yn arfer meddwl. Efallai y bydd angen trin rhai pobl yn yr ysbyty os ydynt yn cael problemau o'r haint.

Yn ôl Sefydliad Iechyd y Byd (WHO), mae brech yr ieir yn arwain at dros 4 miliwn o arosiadau yn yr ysbyty a mwy na 4,000 o farwolaethau ledled y byd bob blwyddyn.

O 1 Ionawr 2026 ymlaen, cyflwynodd Cymru'r brechlyn brech yr ieir i'r amserlen imiwneiddio plant arferol. Mae hyn er mwyn helpu i atal salwch difrifol ac achub bywydau. Gwnaed y penderfyniad ar ôl cyngor gan y Pwyllgor Cydweithredol ar Frechu ac Imiwneiddio (JCVI), sy'n cynghori llywodraeth y DU. Mae'r argymhelliad yn seiliedig ar lwyddiant rhaglenni brechu brech yr ieir mewn gwledydd eraill.

Brechlyn cyfun yw'r brechlyn brech yr ieir, sy'n helpu i amddiffyn rhag y frech goch, clwy'r pennau, rwbela, a brech yr ieir. Fe'i gelwir yn frechlyn MMRV. O fis Ionawr 2026 ymlaen, mae MMRV yn disodli'r brechlyn MMR yn yr amserlen imiwneiddio plant arferol yng Nghymru. Mae'r brechlyn MMR yn dal i fod ar gael i rai pobl sydd ei angen. Mae hyn yn cynnwys plant hŷn ac oedolion nad ydynt wedi cael dau ddos, ac nad ydynt yn gymwys i gael y brechlyn MMRV.

Newidiadau i'r amserlen frechu

O 1 Ionawr 2026 ymlaen, bydd plant yn cael eu hail apwyntiad brechu MMRV yn gynharach, mewn apwyntiad newydd 18 mis oed. Rhoddwyd y brechlyn hwn yn flaenorol yn 3 blynedd a 4 mis oed.

Dangoswyd bod cael yr ail ddos o MMRV yn gynharach yn amddiffyn mwy o blant yn gynt.

Am ragor o wybodaeth am y rhesymau dros y newid, ewch i: Newidiadau i'r amserlen imiwneiddio plant

Gwirio statws eich brechiad MMR a threfnu apwyntiad brechu

I unrhyw un sydd heb gael eu brechlyn MMR, gallwch archebu apwyntiad neu wirio eu statws brechu MMR drwy ffonio eu meddyg teulu neu gerdded i mewn i'n Canolfan Frechu, mae rhagor o wybodaeth am ble y gallwch gael eich brechlyn ar gael yma: Clinigau Brechu Dros Dro - Bwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan

"Mae'r frech goch yn salwch difrifol iawn a'r ffurf orau o amddiffyniad yw trwy frechu. Byddem yn annog pobl i fynychu i gael brechiad os nad ydynt wedi cael un. Mae hyn yn bwysig ar gyfer iechyd unigol ac atal trosglwyddo ar draws ein cymunedau."

Neges gan yr Athro Tracy Daszkiewicz, Cyfarwyddwr Iechyd Cyhoeddus Gwent

“Mae’r frech goch yn ddifrifol iawn a gall fod yn angheuol. Gall wneud plant yn sâl iawn ac arwain at gymhlethdodau pellach a allai arwain at fynd i’r ysbyty. Y ffurf orau o amddiffyniad yw’r brechlyn MMR (y Frech Goch, Clwy’r Pennau a Rwbela). Rydym yn galw ar bob rhiant a gwarcheidwad i wneud yn siŵr bod eu plant yn gyfredol â’u 2 ddos o MMR.”

Mae ein data lleol yn dangos bod 94.7%* wedi cael y brechlyn MMR cyntaf, fodd bynnag, dim ond 88.4% sydd wedi mynd ymlaen i gael eu hail ddos. Mae'n bwysig bod pob plentyn yn cael cwrs llawn y brechlyn MMR er mwyn sicrhau eu bod wedi'u hamddiffyn rhag salwch difrifol.

Nid yw byth yn rhy hwyr i gael y brechlyn MMR, p'un a ydych chi'n blentyn neu'n oedolyn. Byddwn yn annog pobl i gael y brechlyn MMR, mae hyn yn bwysig ar gyfer iechyd unigol ac atal trosglwyddo ar draws ein cymunedau.

Gall trigolion Gwent gerdded i mewn i'n Canolfan Frechu i gael eu brechiad, ffonio eu Meddyg Teulu neu gysylltu â'n tîm Nyrsio Ysgol .

Adnabod y Frech Goch

Mae'r frech goch fel arfer yn dechrau gyda symptomau tebyg i annwyd, (e.e. tymheredd uchel, trwyn yn rhedeg neu'n flocedig, tisian, peswch neu lygaid coch, dolurus, dyfrllyd) ac yna brech ychydig ddyddiau'n ddiweddarach. Gall rhai pobl hefyd gael smotiau gwyn bach yn eu ceg.

Os ydych chi'n amau bod gan eich plentyn y Frech Goch, arhoswch gartref a ffoniwch eich Meddyg Teulu i wneud apwyntiad brys neu ffoniwch 111.

Am ragor o wybodaeth am y Frech Goch ewch i: 111.wales.nhs.uk/encyclopaedia/m/article/measles/